Cultuurbarbaar op pad
13-May-2026 07:23

Leestijd 5 minuten

Theater, musea, film enzovoort, het is leuk, maar niet aan mij besteed. Heeft het dan geen waarde? Jazeker wel en het moet er ook zijn. Als je deze zaken als cultuur wilt bestempelen, dan zou ik een cultuurbarbaar zijn. Als je mij dan vraagt of het nodig is dat Den Bosch zich profileert als Cultuurstad van het Zuiden, zou het logisch klinken dat ik dit overbodig vind. Dat ik niet veelvuldig cultuur bezoek, wil niet zeggen dat er geen cultuur moet zijn.

Theater kan verhalen vertellen die waardevol zijn. Musea kunnen beelden laten zien die (historische) waarden hebben en een film kan ook van alles vertellen. Het kan ook iets toevoegen aan een mensenleven.

Cultuur ontstaat, maar zeker niet zomaar. Niet iedere burger kan cultuur maken, maar niet iedere maker kan de cultuur aan de mens brengen. Het begint immers ergens met een idee, dan moet het worden uitgewerkt en uiteindelijk uitgevoerd of worden vertoond. In een paar woorden klinkt dat simpel, maar de praktijk is lastiger. Cultuur is vaak een kwestie van samenwerken, er is geld voor nodig, een locatie enzovoort.

Als cultuur gemaakt moet worden, dan is er ruimte nodig. Een theater of muziekgroep moet kunnen oefenen, een kunstenaar heeft een atelier nodig en er zijn locaties nodig om het aan het publiek te tonen. De gemeente speelt hierin een rol, vaak zelfs meerdere rollen, want met subsidies ondersteunt de gemeente cultuurmaker, maar voorziet ook in ruimten waar cultuur zich kan ontwikkelen en aan de bezoeker kan worden getoond. Dat lijkt mij een best lastige positie, maar als je het vanuit een cultuurmaker bekijkt, is het wellicht nog veel onoverzichtelijker. De gemeente kan allerlei regels stellen en hoe moet je daar dan mee omgaan. Of wellicht heb je een idee, maar dan vertelt de gemeente je dat iemand anders dat idee ook had en er al mee bezig is. Kan je daar dan bij aansluiten of juist niet?

Sinds eind 2024 is er in Den Bosch als experiment (pilot) een cultuurmakelaar. Wat deze doet? Die omschrijving staat vast: 'De verbinding versterken tussen makers onderling, en tussen makers en culturele instellingen en de gemeente. Hij is aanspreekpunt, sparringpartner en aanjager van samenwerking.'

Tyrone Tjon-a-loi is degene die deze rol mag vervullen. Hij zegt: "Ik wil zorgen dat makers elkaar makkelijker weten te vinden. Als dat lukt, ontstaat er een klimaat waarin samenwerking vanzelf gaat. Het mooie is dat je leert wie waarmee bezig is – en dat zorgt voor kruisbestuiving én nieuwe ideeën."

De cultuurmakelaar moet de diverse eilandjes die er in de stad zijn, met elkaar verbinden en zaken waar cultuurmakers tegenaan lopen in kaart brengen. Met de Cultuurmakelaar heeft de gemeente ook een voeling met wat er cultureel in de stad speelt. In een reflectie van de cultuurmakelaar wordt gesteld: 'Instellingen realiseren sneller hun ambities en het culturele profiel van Den Bosch wordt versterkt door zichtbaarheid en kennisuitwisseling, onder andere via bijeenkomsten. Zonder de rol van cultuurmakelaar dreigt versnippering: makers moeten dan weer zelf hun weg vinden, instellingen missen een schakel in het makersveld en waardevolle netwerken en vertrouwen brokkelen af.'

Als de cultuurmakelaar zorgt voor verbinding in de stad, dan zou je kunnen stellen dat het een waardevolle bijdrage is. Maar de cultuurmakelaar is een een pilot en het werk loopt dit voorjaar af. Uiteraard kost dit werk geld en ik ben wel benieuwd of de nieuwe gemeenteraad dit wil gieten in een definitieve vorm. Want eerlijk, cultuur mag van de gemeenteraad, zolang het maar niet al teveel geld kost.

Een van de problemen die hij opmerkt is de integratie van de jongerencultuur. Die is er en bruist zelfs, maar binnen het bestaande culturele veld heeft men moeite om jongeren te bereiken en te betrekken. Als jongere oudere merk ik dat mijn leefwereld een heel andere is dan die van veel jongeren. Dat mag en kan, maar hoe kun je die leefwerelden met elkaar verbinden? Ik verbaas me wel eens met waar jongeren zich mee bezighouden. Veel jongeren besteden veel tijd met kijken naar een schermpje. Dat doe ik ook, maar ik gebruik het om teksten te schrijven en lezen, maar ik vrees dat veel jongeren heel andere zaken bekijken. Je kan het een verschil tussen leefwereld en systeemwereld noemen.

Nu zit het jongerenwerk verspreid door de stad. Het Jongerenwerk073 organiseert best veel activiteiten en helpt jongeren vooruit als het kan. In die zin is er al een culturele basis. Het blijft de vraag of je de verschillende werelden wel bij elkaar moet brengen. De ouderen onder ons herinneren zich vast nog de verzuiling. Vier hoofdstromingen in de maatschappij die elk in een eigen zuil (tegenwoordig zouden we het bubbel noemen) leefden. De zuilen samen vormden de samenleving, maar van samen leven tussen de zuilen was eigenlijk geen sprake. Het systeem brokkelde in jaren 60 af en stortte in jaren 70 in. Het is nooit vervangen door iets anders, vandaar dat we zelfs nu nog met de brokstukken zitten.

Ik kan me nog het initiatief herinneren om een stedelijk jongerencentrum op te zetten. Het ging uiteindelijk ten onder aan gekibbel over commercie, geld, verduistering enzovoort. Dat jongerencentrum zat in de oude ijzergieterij op de Tramkade. Wel weer leuk is dat in dit zelfde gebouw in juni een initiatief in uitvoering komt onder de naam La Vie Bohème. Waar het in de opera van Puccini nog ging een kunstenaar die ten onder ging aan armoede en ziekte, zo wil initiatiefneemster Minou Bosua een kracht teweegbrengen die de samenleving en het oude systeem openbreekt. In het oude gebouw komt het 'Plein met de fontein'. De bedoeling is dan mensen en organisaties elkaar hier gaan ontmoeten. Dat kan door er te werken, huiswerk te maken, de krant te lezen of juist met een vereniging te oefenen, dansen, vergaderen. En dat alles in de hoop om een glimlach op de gezichten van mensen te krijgen.
Op hun website: 'Ieder mens verlangt ernaar de meest waarachtige en meest onbegrensde versie van zichzelf te laten zien: dat is de enige weg naar wezenlijke verbinding met anderen. In een sterk inclusieve samenleving krijgt ieder de ruimte zich te ontplooien - ongeacht leeftijd, sekse, geaardheid, afkomst, capaciteiten, kleur of vorm.'

Het initiatief van MINOUX heeft al een flink team op de been gebracht. Als ik zo op hun website kijk, kan het wel eens een interessante juni worden en wie weet ga ik wel kijken, ondanks dat ik een cultuurbarbaar ben.

Auteur: Alfred Heeroma

171 keer werd dit bericht gelezen