Engelen is in een achtbaan terecht gekomen waar eigenlijk niemand in wil zitten.
Fotograaf: Alfred Heeroma - Bron: Den Bosch Politiek
Gisteravond gaven 30 bewoners hun beeld van de situatie in Engelen. Er waren zowel voor- als tegenstanders. Het werd een vertoning waarbij bewoners hun emotionele toestand probeerde te verklaren door de tekortkoming van het (democratische) systeem, maar in werkelijkheid kwam er iets heel anders boven water, wat bijna niet werd genoemd.
De geschiedenis van Engelen gaat terug tot het begin van de negende eeuw, maar dat is hier niet van belang. Net zo min van belang is dat Engelen vroeger tegen de grens van het Graafschap Holland lag. Wat nu voorligt is dat er een werkelijkheid boven is komen drijven die lang verborgen lag. Het dorpje dat sommige insprekers als een veilige plek beschreven en die ze meenden wel te kennen na er decennia gewoond te hebben, bleek helemaal geen veilige plek. Dachten de bewoners dat ze samen een fraaie gemeenschap vormden, bleek het werpen van een steen genoeg om de enorme verscheuring in het dorp boven water te krijgen. Dan kun je de steen wel de schuld geven, maar eigenlijk zouden de bewoners blij moeten zijn dat de steen is geworpen.
Nu er de scheuring zichtbaar is geworden, vroegen diverse raadsleden wat er nodig was om de scheur te herstellen. De meeste insprekers vonden het een goede vraag, maar bleven het antwoord schuldig. Een spreekster verwoorde het als 'een wond die voorbij de beslissing gaat'. Het probleem zit erin dat een aantal bewoners een verwachting hebben die niet overeenkomt met de werkelijkheid. Dit is mede ingegeven door een gebrek aan kennis over het (democratische) systeem. Wat dan wel opvallend is dat er online op het hoogtepunt meer dan 500 kijkers waren naar 'Informeren & Ontmoeten' en in het bestuurscentrum ook ruim 250 mensen aanwezig waren. Zelden worden dergelijke aantallen bereikt.
Veel bewoners vonden dat er niet naar hun is geluisterd. Hierbij speelt de verwachting dat datgene wat ze inbrengen ook wordt vertaald naar maatregelen. De werkelijkheid is dat de kaders van het besluit al vastliggen (daarvoor is de Omgevingswet), maar de bewoners de kans krijgen om aan te geven of er nog zaken zijn waar ze aandacht voor willen hebben. Dat heet in de participatie meedenken. Dat proces is bij velen onduidelijk.
Dat is overigens niet de eerste keer dat dit wordt geconstateerd. Eerder presenteerde het tweede burgerberaad al dat de gemeente hier verbetering in moet brengen. De les voor de gemeente is dat ze hier in deze casus nog niet bepaald geslaagd is.
De systeemwereld is vrij duidelijk over hoe het proces verloopt, maar het probleem is dat in de systeemwereld er geen plek is voor emotie. Na het luisteren naar de 30 insprekers werd wel duidelijk dat veel bewoners verwachten dat er wel ruimte is voor die emotie. Daar ontstaat wrijving.
Wat zijn de kale gegevens?
Er is een voornemen om een opvang voor minderjarige vluchtelingen te realiseren op bedrijventerrein De Vutter. Vaak wordt gedacht dat je op een bedrijventerrein niet mag wonen, maar dat is niet zo. In het omgevingsplan van De Vutter staat dat je een bedrijf aan huis mag hebben, wat impliceert dat je er ook mag wonen (en dat wordt dan ook gedaan). De vraag of je een AZC als 'bedrijf aan huis' mag noemen, is zeker gerechtvaardigd. Het bestuur (de gemeente) kan een zogenaamde Bevi inrichting (Besluit externe veiligheid inrichtingen) toestaan. Het is dan aan de aanvrager om aan te tonen dat de inrichting van een bedrijfsactiviteit veilig kan voor de omgeving. Het COA meent dat ze hieraan kunnen voldoen.
Als het COA dat met een goede onderbouwing kan argumenteren, dan moet de gemeente dit binnen de wettelijke kaders toestaan. Uiteraard kunnen burgers wel naar de rechter stappen om de argumentering te betwisten.
Proces
Veel insprekers lieten doorschemeren dat ze niet goed op de hoogte zijn van het proces. Zo denken veel insprekers dat de gemeenteraad de mogelijkheid heeft om dit plan te stoppen door tegen te stemmen. Dat is niet de werkelijkheid. De gemeenteraad mag wensen en bedenkingen naar voren brengen, net als iedere burger of bedrijf. Die zullen dan in een definitief plan worden verwerkt en een rol spelen bij de beoordeling of het plan voldoet aan het omgevingsplan. Dat omgevingsplan is in het verleden al vastgesteld door de gemeenteraad.
Wat is er nu aan de hand. Op de Beverspijken staat een pand dat voorheen werd gebruikt als een politiekantoor. De politie is er vertrokken en de eigenaar van het pand heeft het laten verbouwen en wil het nu weer verhuren voor gebruik. Dat klinkt heel logisch. Nu kan deze eigenaar zitten wachten tot er iemand komt die een bedrijf in het pand wil vestigen of de eigenaar kan zelf op zoek gaan naar een gebruiker. Dat is nu gebeurd. De beoogde gebruiker is het COA. Als het COA het pand wil gebruiken, moet het voldoen aan de criteria van het omgevingsplan. Daarvoor heeft deze organisatie informatie gevraagd aan de gemeente. Nu mag je erop vertrouwen dat als iemand advies vraagt aan de gemeente dat die vraag niet meteen op straat komt te liggen. Vreemd genoeg vindt een flink aantal bewoners dat gemeente bewoners hierover had moeten informeren. Als de gemeente dat had gedaan, dan had het COA naar de rechter kunnen stappen en de gemeente kunnen aanklagen. De verwachting van bewoners dat de gemeente hun eerder op de hoogte had moeten stellen, is verwachting die niet overeenkomt met de werkelijkheid.
Het toeval wil dat de gemeente ditzelfde pand eerder ook al in beeld had als een opvanglocatie, in dit geval Oekraïners. De gemeente deed hier onderzoek naar en kwam tot de conclusie dat het pand hiervoor niet geschikt is. Daarover heeft het niet met bewoners gecommuniceerd, simpelweg omdat er uiteindelijk geen stappen zijn gezet om te komen tot een opvang.
Toen het COA bij de gemeente aanklopte voor advies en informatie, heeft de gemeente haar bevindingen gedeeld met het COA. Dat mag, want het kan ook zijn dat het COA tot een zelfde conclusie komt en verder geen verdere stappen zet. Het COA kwam echter tot een andere conclusie en zet nu dus wel een verdere stap. Die stap is dat ze een omgevingsvergunning bij de gemeente moet aanvragen. Die aanvraag is openbaar en het COA moet zorgen dat die aanvraag goed wordt onderbouwd. Daar is veel informatie voor nodig, waaronder een consultatie met omwonenden. En daar gaat het nu fout.
Emotie
Het proces is zakelijk, maar dat kun je van emotie niet zeggen. Een aantal bewoners kwam met zakelijke argumenten. De primaire vraag is of het pand geschikt is voor een opvang. Daarvoor geldt dat een verblijf in het pand past binnen de geluidscontouren. Daarvoor heeft het COA een geluidsmeting laten doen. Volgens Stichting VeiligEngelen is die meting niet volledig en hebben ze zelf een geluidsmeting laten uitvoeren, die ze gisteravond hebben gepubliceerd. Hieruit komt een hogere belasting van het pand naar voren dan uit de eerdere meting.
Een ander punt is dat een bedrijfsactiviteit past binnen de veiligheidsnormen voor de omgeving. Die veiligheidsnormen slaan vooral op milieueisen zoals geluid, stank of explosiegevaar. De bewoners vrezen echter voor een heel ander gevaar en dat is een aantasting van hun sociale veiligheid. Dat is een belangrijk punt en daarom is een leefbaarheidsplan opgesteld. Tegenstanders verwijzen het sowieso naar de prullenbak, mede omdat ze vinden dat het pand ongeschikt is. Maar dat zijn twee verschillende zaken. Als het pand geschikt bevonden wordt, dan moet er een leefbaarheidsplan komen voor deze activiteit. Een inspreker gaf aan dat als een pand als geschikt wordt bevonden, alles wat er daarna volgt valt onder beheersmaatregelen.
Een andere emotie die naar boven kwam drijven is het tijdstip van het openbaren van het plan. De gemeente is al meer dan een jaar bekend met het voornemen, maar zolang het COA geen besluit tot een vervolgstap neemt, hoeft de gemeente burgers niet te informeren. Het besluit van het COA om verder te gaan werd al in december 2025 door het COA genomen, voor de gemeenteraadsverkiezing. Het COA koos er echter voor pas na de verkiezing dit openbaar te maken. Om verder te gaan moet er namelijk een bestuursovereenkomst met de gemeente worden getekend. Hierin verklaart de gemeente mee te willen werken aan dit plan. Die ondertekening vond begin april plaats, na de verkiezing. Bewoners gaven aan dat als het plan voor de verkiezingen bekend zou zijn geweest, ze anders zouden stemmen. Daarmee geven deze bewoners aan dat ze nogal gericht zijn op een onderwerp, terwijl ze kiezen voor een breed scala aan onderwerpen. Daarmee geven deze bewoners aan dat emotie bij het stemmen belangrijker is dan realiteit.
Een oproep van een spreekster aan de burgemeester om te komen praten zonder camera's is eigenlijk een roep om hulp, niet om de zorg over de komst van een AZC te mogen uiten.
Veiligheid
Dat bewoners zich zorgen maken om de sociale veiligheid door de komst van 50 jongeren is zeker te rechtvaardigen, maar dat wil niet zeggen dat die zorgen ook altijd terecht zijn. Opvallend daarin vond ik een uitspraak van een bewoonster die aangaf dat kinderen in Engelen nu al bovengemiddeld kwetsbaar zijn. Of dat waar is weet ik niet, maar dat kun je in ieder geval de jongeren die komen niet aanrekenen. Wel kun je dan afvragen of de komst van de jongeren niet een druppel is die de emmer doet overlopen. Dat is lastig in te schatten, al hadden veel insprekers daar een duidelijke mening over, namelijk dat dit zo is.
Ook op basis van cijfers wilden bewoners aantonen dat de beoogde groep jongeren meer dan gemiddeld verdacht worden van activiteiten die niet passen binnen binnen de wet. Nu is verdacht worden niet hetzelfde als dader zijn. Zelfs al zou 8 tot 10% zorgen voor wetsovertredingen, dan doet 90% dat niet. Maar de tegenstanders vinden dat geen argument, er ontstaat meer onveiligheid. Dat is waar, maar dat geldt voor elke locatie waar een opvang wordt gerealiseerd. Wat de bewoners eigenlijk zeggen is dat hun gemeenschap al kwetsbaar is. Dat is dan tegenstrijdig met het beeld dat het hechte gemeenschap zou zijn.
Ook gaven bewoners aan dat niet ver van de locatie een naaktstrand is en een homo-ontmoetingsplaats. Dat past niet in de cultuur van de beoogde jongeren. Dat is zeker een valide argument, maar de vraag is of je daar niet preventief op voor kan sorteren. Dat kan natuurlijk wel, maar de vraag is meer of je dat wel wilt.
Ook vreesden een flink aantal insprekers voor hun eigen veiligheid en die van hun kinderen, vooral in de avonduren. Die vrees mag dan terecht zijn, maar het is de vraag of dit ook waarheid is of wordt en bovendien ook hier kan je op voorsorteren.
Excuus
Hoewel een paar insprekers reflecteerde op hun dorpse samenleving, was het gros van de insprekers bezig om de komst van een AZC te gebruiken om een eigen tekortkoming te verbergen. De manier waarop je naar de wereld kijkt (paradigma) is voor ieder anders. Die blik mag echter geen excuus zijn voor je handelen. Terecht dat een aantal bewoners bezorgd zijn, maar dat rechtvaardigt niet dat er is gegrepen naar intimidatie, bedreiging, bekladdingen en geweld. Dat is met geen enkel paradigma goed te praten. Ook de lakse houding van de gemeente door niet eerder in te grijpen in de protesten (borden) is niet goed te begrijpen. Daarvoor kan de gemeente ook geen excuus hebben.
In feite zijn er alleen maar verliezers in deze casus. De totale onbalans tussen verwachting en werkelijkheid is hier wel komen bovendrijven. Ik vrees dat deze achtbaan nog wel even gaat duren. Als gemeente de komst van het AZC afwijst, dan nog is er veel werk te verrichten. Als het AZC er wel komt is er ook veel werk te verrichten.
De toekomst zal het leren, maar geen excuus zal de pijn die nu is veroorzaakt verzachten. Net als in een achtbaan, zal ieder individu het wel anders ervaren. De een vindt een achtbaan prachtig en wil nog een keer, een ander zal de achtbaan zoveel mogelijk willen vermijden. Al verwacht ik dat niemand meer in deze achtbaan wil.
