Hoe het echt zit
08-Mar-2026 16:31

Leestijd 8 minuten

Als de titel van deze column uw aandacht heeft getrokken, dan is er iets niet goed. Het betekent dat er informatie is die aangeeft dat iets anders in elkaar zit dan het in werkelijkheid is. Je zou het desinformatie kunnen noemen, maar ook kan je het duiden dat niet duidelijk is hoe iets in elkaar zit.

Afgelopen donderdag keek ik samen met een aantal mensen naar de documentaire film 'The Cost of Growth'. Hierin wordt een poging gedaan om te laten zien waar machten zich bevinden en dat er twee kanten aan een zaak zitten. In deze documentaire kwamen drie zaken aan bod te weten de klimaatverandering, milieu impact en het systeem waarin we leven. Het is vooral vanuit een activistisch standpunt belicht, maar bijna alle kijkers gaven aan van het geschetste beeld niet vrolijk te worden. Wat niet wil zeggen dat je niets kan doen.

Het jammere in documentaire is dat er gesproken wordt over een klimaatcrisis. Naar mijn mening is die er niet; er is wel een klimaatverandering en die is bedreigend voor een aantal levensvormen, maar zeker geen bedreiging voor de planeet aarde. Die heeft in haar 4,5 miljard jaren van bestaan letterlijk voor hetere vuren gestaan. Bij de huidige klimaatverandering zou je kunnen stellen dat de mens daarop een invloed heeft. Sinds de industrialisatie is de verandering van het klimaat sneller gegaan dan daarvoor en een menselijke impact klinkt dan logisch. De vraag is of het ingezette mechanisme nog te stoppen is, dat kwam helaas in de documentaire niet goed naar voren. Wel is er een duidelijk wens om het mechanisme te stoppen.

Een ander punt is de aanslag die de mens doet op de aarde. Die aanslag wordt steeds groter naarmate het aantal mensen toeneemt, immers meer mensen vraagt om meer grondstoffen. Al lange tijd gebruikt de mensheid fossiele grondstoffen voor energie opwekking, maar komt nu tot de conclusie dat die grondstoffen een bron zijn voor de klimaatverandering. Een wens om dan maar te zoeken naar een alternatief heeft ertoe geleid dat we meer energie uit wind, zon en water moeten halen. Dat lijkt een sympathieke gedachte, maar ook hier zijn grondstoffen voor nodig. Die worden gewonnen uit mijnen en dat heeft een forse impact op het aardoppervlakte. Dat roept de vraag op of verduurzamen nu zoveel beter is dan het gebruik van fossiele brandstoffen.

Niet alleen zorgt de mijnbouw letterlijk voor gaten in de aarde, het heeft ook impact op de mensen die in een dergelijk gebied wonen. Door de documentaire heen werd het onrecht beschreven van de Sami, die altijd in het noorden van Scandinavië hebben geleefd. Dat onrecht ging niet alleen over deze bevolkingsgroep, maar ook over het functioneren van het systeem.

Het systeem is vaak een ongrijpbaar iets, want wie bepaalt daarin nu wat? Nadat er destructief was ingegrepen in het leefgebied van de Sami (en niet alleen het leefgebied, ook hun manier van samenleven werd grof verbroken) stapten ze naar de rechter, ze kregen gelijk, maar uiteindelijk gebeurde er niets. Zelfs een bezetting van ministeries loste uiteindelijk niets op. Nou niets, ze hadden in ieder geval aandacht voor hun probleem.

Maar wat is nu precies het probleem? Wat hierboven beschreven is, zijn gevolgen van iets. Wat dat iets is, dat is lastig te omschrijven. Dat het iets te maken heeft met onze wil om telkens te groeien, dat lijkt duidelijk. Er is geen politicus die zegt dat hij of zij de economie wil laten krimpen, dat we moeten inleveren, minder moeten consumeren. Die politici zijn er niet, omdat een grote groep mensen niet wil inleveren. Ik heb het dan niet alleen over de rijken, maar ook arme mensen willen niet inleveren (zover ze dat kunnen).

Ik schreef een grote groep mensen, want er is een kleine groep mensen die wel wil dat zaken veranderen. Ze worden vaak als activisten aangeduid, vaak zijn het ook pioniers. Als ze mensen kunnen overtuigen dat iets beter is, zonder dat het (veel) impact heeft op hun leven, dan zijn mensen wel te porren een klein beetje te veranderen. Bewustmaken kan helpen. In Servië wilde het Australische bedrijf Rio Pinto een gigantische lithiummijn ontginnen, maar bewoners zagen in wat voor impact dit zou hebben. Een heel dorp werd al opgekocht, mensen moesten vertrekken. Steeds meer bewoners zagen in wat de nadelen zijn van dit 'Jadar' project en eind vorig jaar werd het in de koelkast gezet. Een forse streep door de Europese weerbaarheid, maar een winst voor het milieu, zou je denken. Nu gaat het bedrijf in Argentinië aan het werk, dus zou je ook kunnen zeggen dat het probleem is verplaatst. Lokaal is er winst gehaald, maar is het de vraag of over 10 jaar niet alsnog een poging wordt gedaan om de mijn te ontginnen.

De mensheid kan zich geconfronteerd zien met diverse problemen. Ik zeg 'kan' want er zijn ook genoeg mensen die het niet als een probleem zien of (erger nog) het überhaupt niet zien. Binnenkort zijn er lokale verkiezingen. De vraag is of je daarmee een voorkeur kan uitspreken over hoe we omgaan met dergelijke problemen of is dat groter dan een gemeente?

Veel van wat lokaal gebeurt, komt al van elders of elders heeft er invloed op. Toch kunnen keuzen ertoe doen. Zo heeft Den Bosch gekozen voor een autoluwe binnenstad. Moest ze die keuze maken? Ja eigenlijk wel, want ze (of we) waren ook akkoord gegaan met het Schone Lucht Akkoord. Dat is een akkoord om gezamenlijk (Rijk, provincies en aantal gemeenten) om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Deelnemende partijen nemen maatregelen om de luchtverontreiniging van binnenlandse bronnen te beperken. Toch blijkt bij elke maatregel die de gemeente wil nemen om er aan bij te dragen, te leiden tot forse discussies. Zo wordt een knip in binnenstadsring gezien als schadelijk voor de ondernemers in de binnenstad. Ziehier het probleem van groei.

Ook wil de stad zelf groeien, naar zelfs 200.000 inwoners. Een groei die absoluut niet zou mogen plaatsvinden als je een impact wil beperken. Het bouwen van huizen (hoe duurzaam gebouwd dan ook) heeft een forse impact op het milieu, klimaat en leefomgeving. Wat veel mensen niet beseffen is dat meer mensen op een zelfde oppervlakte betekent dat er voor alles minder ruimte is. Helaas is geen van de 18(!) partijen, die in Den Bosch meedoen, tegen de bouw van meer woningen, slechts een paar partijen tegen de komst van Heesch West (bedrijventerrein), maar wel zijn de meeste partijen voor groei.

Je kan wel kiezen op kleine schaal, maar of dat impact heeft? Ja wel degelijk, want als niemand ooit een eerste stap doet, dan weet je zeker dat er nooit iets zal veranderen. Het probleem is dat men denkt dat een individuele stap geen impact heeft. Dat klopt, maar als er een miljoen mensen zijn die een dergelijke individuele stap doen, dan is de impact wel groot.

In de documentaire maakte iemand de de opmerking dat er in het hele continent Afrika geen vliegtuigbouwer te vinden is, terwijl veel grondstoffen wel uit Afrika komen. De grote vraag is of Afrika zo dom is geweest om die grondstoffen weg te geven of dat ze daartoe zijn gedwongen? Of is het een combinatie?

Hoe het echt zit, dat kan ik niet vertellen, maar dat je een keuze kan maken, ja dat is wel mogelijk. Bij de gemeenteraadsverkiezing maakt 50% sowieso geen keuze. Of eigenlijk is het maken van geen keuze te vergelijken met de keuze voor het weggeven van grondstoffen zoals in Afrika gebeurt. Of moet ik zeggen dat het maken van geen keuze hetzelfde is als je laten dwingen mee te doen aan een situatie die je eigenlijk niet wilt?

Maar als je een keuze maakt om te stemmen, dan maak je ook een keuze om je te verdiepen in wat er speelt. Dat is een probleem, want heel veel mensen hebben geen idee van wat er speelt. Als ze de voordeur uitlopen en een gelukkige wereld zien, dan is dat voor de meesten al genoeg. En toch komt die gelukkige wereld niet vanzelf.
De politiek zou moeten faciliteren, maar dan moet er wel iets te faciliteren zijn. Na vertoning van de documentaire lieten drie organisaties zien dat keuzen maken echt wel kan. De Graafse Akker is ontstaan nadat bewoners samen optrokken om een stuk grond duurzaam in te zetten voor sociale verbinding en een klein beetje voedselvoorziening. Nu een kleine 15 jaar later spreken de meesten over een waardevol initiatief.
Ook bewonerscoöperatie Copernikel wordt als waardevol gezien. Diverse bewoners voelen zich verbonden met dit initiatief, enerzijds omdat ze iets positiefs kunnen doen, maar anderzijds omdat er ook ruimte is om tussen regels door te laveren.
Ook de klimaatcoalitie is een verbinding tussen diverse groepen mensen die ieder vanuit een eigen motivatie iets willen doen tegen de klimaatverandering. Ook dat brengt een nieuwe energie. En zo zijn er meer clubjes van mensen die van onderaf iets willen veranderen. Eigenlijk is dat de beste weg, want mensen een wil opleggen, dat gaat niet. Als je dat als uitgangspunt neemt om een keuze te maken in het stemhokje, dan ben je al bewust bezig. De vraag is of men wel zo bewust wil zijn.

Den Bosch mag dan hier en daar bruisen, maar het bruiswater smaakt niet iedereen lekker. Misschien is dat wel hoe het echt zit.

Auteur: Alfred Heeroma

175 keer werd dit bericht gelezen