Programma worstelen
11-Mar-2026 13:34

Leestijd 8 minuten

Wat doet een zinnig mens op een regenachtige dag? Waarschijnlijk niet door de partijprogramma's van de politieke partijen worstelen. Nu ben ik politiek geïnteresseerd en wilde wel eens weten wat de politieke partijen allemaal willen. Soms is dat best schokkend.

In Den Bosch doen er 18 partijen mee en dat is schrikbarend veel. Dit zou aangeven dat Den Bosch enorm verdeeld is en daarmee eigenlijk een behoorlijk lastige samenleving vormt. Je zou dan gaan denken dat daar geen beleid op te voeren is, maar dan blijken er op een flink aantal punten maar kleine verschillen te zijn. Overigens zitten er nu 16 partijen in de gemeenteraad en dat is (ook landelijk gezien) veel. Alleen Almelo heeft met 17 partijen meer fracties in de gemeenteraad (en daar hebben ze maar 35 gemeenteraadsleden, in Den Bosch zijn het er 39).

Nu is er een onderscheid te maken tussen lokale en landelijke partijen, maar inhoudelijk valt dat verschil best mee. Lokale partijen zijn inderdaad vaak lokaal gericht en willen een lokale aanpak, maar de lokale afdelingen van de landelijke partijen willen daar ook wel aan. Volgens een onderzoek van Ipsos I&O stemt landelijk gezien een kleine 35% op een lokale partij. De opkomst is echter vaak laag, net iets meer dan 50%. De stemmers 50 jaar of ouder vormen ongeveer 50% van het totaal aantal kiesgerechtigden. Sommige partijen willen meer aandacht voor jongeren, andere partijen meer voor ouderen en weer andere partijen willen het allebei. Daar valt iets te kiezen al is het de vraag om meer aandacht voor de ene groep niet ten koste gaat van een andere groep.

De meeste landelijke partijen hebben behoorlijke boekwerken gemaakt van hun verkiezingsprogramma, teveel om dat allemaal door te lezen. Aan de andere kant zijn er partijen die slechts een aantal punten benoemen en daarin kort blijven (of het krachtig is, laat ik aan anderen over). De meeste partijen hebben het programma als pdf op hun website staan zodat je het als een document kan doorlezen, maar een aantal partijen beperken zich alleen tot items op hun website, niet handig voor de digitaal minder onderlegde kiezer. Qua verkiezingsposters zie je veel partijen een gezicht op posters hebben gezet, een paar partijen niet. Een aantal landelijke partijen hebben daar een gezicht van de landelijke lijsttrekker bij staan, wat ik ridicuul vind bij een lokale verkiezing.

Zorgelijk is wel dat een aantal partijen standpunten opnemen die ingaan tegen de landelijke regelgeving. Een partij wil zelfs dat de gemeente zich niets aantrekt van landelijke regels, als het lokaal beter uitkomt. Laat duidelijk zijn dat een gemeente niet over wet- en regelgeving gaat, dat doet de Tweede Kamer in samenspraak met de regering. De gemeente moet beleid uitvoeren en daar is vaak speelruimte en daar kan de kiezer een voorkeur over uitspreken. Zo willen een aantal partijen geen asielopvang, maar dat kan helemaal niet, want dat is in strijd met de landelijke Spreidingswet. Tot nu toe heeft het Rijk daar nog geen sancties voor opgelegd, maar dat kan in de toekomst wel gebeuren. Wel kan een gemeente bepalen hoe asielzoekers worden opgevangen.
Ook gaat een gemeente niet indirecte zin over wie waar mag wonen, alleen in bepaalde gevallen mag daarvoor een keuze gemaakt worden en dan is er toestemming van de minister nodig. Het opnemen in een partijprogramma dat een gemeente dit wel kan, is misleidend.

Een aantal partijen wil dat er meer politie en/of bao's komen. Ook dat kan niet zomaar. De gemeente gaat sowieso niet over de politie. Over de inzet van boa's kan de gemeente wel iets zeggen en er budget voor vrijmaken, maar de eisen waaraan een boa moet voldoen zijn landelijk bepaald. Dus ook hier zit een beperking.

Alle partijen willen meer woningen, een partij zelfs 15.000 woningen extra tot 2040. Andere partijen vinden dat er meer betaalbare woningen moeten komen. Veel partijen pleiten ook voor meer groen. Zelf vind ik het altijd tegenstrijdig dat je meer wilt bouwen en meer groen wilt hebben, alsof je ruimte meervoudig kan gebruiken. Een paar bomen extra in een straat is in mijn optiek niet meer groen. Er valt op dit punt ook wel iets te kiezen.

Veiligheid zie ik ook veelvuldig terugkomen. Veel partijen willen meer veiligheid op straat, maar veel verder dan meer handhaving komen de meeste partijen niet. Wel merken veel partijen op dat de manier waarop we samenleven beter moet, we moeten meer naar elkaar omkijken en zorgen voor elkaar. Dat vind ik van die loze kreten, want daar gaat de politiek niet over, hooguit over het faciliteren van zaken (en daar hapert het nog al eens). Heel veel te kiezen valt erop dit gebied niet.

Een flink aantal partijen hebben ook het bestuur van de stad opgenomen in hun verkiezingsprogramma. Een partij wil de ambtelijke organisatie (vooral op management) inkrimpen. Andere partijen willen de kloof tussen bestuur en burger verkleinen. Dat er iets moet gebeuren, dat kwam al eerder naar voren bij het tweede burgerberaad. Dat er iets mis met het vertrouwen, is duidelijk, maar echt goede oplossingen heb ik niet gelezen. Of er iets te kiezen valt op dit vlak is maar de vraag.

Duurzaamheid is ook wel een punt waar de kiezer een keuze kan maken, althans als je partijprogramma's doorleest. Sommige partijen willen niets met die duurzaamheid te maken hebben (of zoals een partij aangaf, als de burger voordeel bij heeft). Nu is duurzaamheid niet iets waar de gemeente echt over gaat. Er zijn landelijke en zelfs Europese afspraken bepaalde doelen te halen en daar schort het aan. Vandaag maakt het CBS bekend dat Nederland zelfs meer CO2 heeft uitgestoten in 2025, terwijl het echt minder moet (volgens afspraak). Hoe je verduurzaamt, daarin zijn keuzen te maken, duurzaamheid ontkennen is eigenlijk oproepen om afspraken niet na te komen.

Wat in alle programma's terugkomt is groei. Veel partijen willen meer ruimte voor (lokaal) ondernemerschap, sommige partijen pleiten voor minder regels. Geen enkele partij legt een link dat groei op gespannen voet staat met duurzaamheid. Recreatie en toerisme is wel een onderwerp waar verschillend over wordt gedacht. Een enkele partij wil geen stadspromotie terwijl andere partijen een groter aantal wil. Op dit punt valt in totaliteit weinig te kiezen.

Op het gebied van vervoer valt wel wat te kiezen. Een aantal partijen kiest voor meer ruimte voor de fiets en voetganger, terwijl andere partijen juist kiezen voor de auto. Een enkele partij wil zelfs groen inruilen voor parkeerplaatsen.

Ook op het gebied van participatie, diversiteit en gelijkheid valt wat te kiezen. Sommige partijen hebben daar niets mee en willen zelfs geen subsidies aan instanties die zich daar mee bezighouden. Andere partijen willen juist meer aandacht. Sommige standpunten van partijen zijn strijdig met de grondwet, maar schijnbaar mag dat.

Vrij veel partijen geven aan dat zaken meer op wijkniveau moeten worden geregeld. Wat er niet bij gezegd wordt dat er forse verschillen in wijken zijn. Steeds meer wijken zitten zonder een wijkraad. Voor dit punt worden diverse oplossingen aangedragen, in die zin valt er iets te kiezen.

Wat me ook opviel is dat maar weinig partijen aangeven waar zaken van betaald moeten worden. Wie iets wil zal andere zaken moeten laten, want je kan het geld maar een keer uitgeven. Sommige partijen geven aan geen prestige projecten (zoals Citadelpoort of Design Museum) meer te willen. Andere partijen willen snijden in de overhead. Wat weinig wordt vermeld is dat afspraken die gemaakt zijn in het verleden, niet altijd meer kunnen worden teruggedraaid, zeker niet als ze al in uitvoer zijn (zoals Sluis 0). Hierin misleiden een aantal partijen in mijn optiek.

Al met al merk ik dat 18 partijen veel te veel is en de verschillen best op een andere manier gebundeld kunnen worden. Er is wel wat te kiezen, maar dan moet wel gekeken worden naar onderwerpen die lokaal ingevuld kunnen worden. Zo wil een partij beter onderwijs, maar daar gaat de gemeente helemaal niet over, hooguit welk soort onderwijs er binnen de gemeente beschikbaar mag zijn. Het college controleert alleen of schoolbesturen zich houden aan afspraken en regels, maar dat is iets anders dan het bepalen van onderwijs.

Ik zie teveel misleiding in de partijprogramma's en dat kan alleen maar leiden tot valse hoop. Soms worden beloften gedaan die wettelijk niet zijn toegestaan. De kiezer is daarvan niet of slecht op de hoogte. Keuzevrijheid is een groot goed, maar het zou goed zijn als verkiezingsprogramma’s van te voren worden getoetst op eerlijkheid en haalbaarheid.

Ik heb op deze site een aparte pagina ingericht waar per partij informatie te vinden is en een link naar hun website en partijprogramma. Van een partij kon ik geen toegankelijke website en partijprogramma vinden.

Ik heb met opzet geen partijen genoemd in deze column, omdat de kans groot is dat ik daarbij andere partijen tekort doe.

Auteur: Alfred Heeroma

175 keer werd dit bericht gelezen