Anders participeren
28-Jan-2026 20:14

Leestijd 6 minuten

Na een verkiezing gaan de partijen die een intentie hebben samen te werken om te komen tot een meerderheid een coalitieakkoord of bestuursakkoord sluiten. Hierin staan de plannen voor de komende vier jaar beschreven. Het college van B en W gaan dan aan de hand van dit akkoord de plannen uitwerken. Dit wordt in de praktijk door ambtenaren gedaan die met een voorstel komen. Om te komen tot zo'n voorstel kunnen burgers worden geraadpleegd, bijvoorbeeld in een omgevingsdialoog. Soms wordt die ook georganiseerd door een partij die daarvoor door de gemeente wordt ingeschakeld. Met de verkregen informatie wordt het plan verder ingevuld en uiteindelijk akkoord bevonden door het college die het daarna aan de gemeenteraad voorgelegd, die er dan vervolgens, al dan niet met wijzigingen of moties, goedkeuring aan geeft.
De rol van burgers is dat ze geïnformeerd worden en via een raadpleging een advies mogen uitbrengen. Daarna wordt het plan verder via het bestuur uitgewerkt en komt de burger er verder niet meer aan te pas. Pas als een plan is goedgekeurd, kan men nog een zienswijze indienen. Dit leidt in de praktijk vaak tot onvrede van burgers, omdat ze zich niet gehoord voelen. Dit komt het vertrouwen in de politiek niet ten goede.

De vraag is hoe het proces dan anders moet. Met die vraag werd het college in 2024 op pad gestuurd en die besloot een burgerberaad te houden. Een representatieve groep burgers ging aan de slag en kwam met een advies. De taak van het college en de gemeenteraad is om met dit advies iets te doen. Het college heeft het voortouw genomen en een participatievisie gemaakt met als titel 'Samen maken we 's-Hertogenbosch'. Dit is nog een concept en de gemeenteraad kreeg dinsdag de kans om hier wensen en bedenkingen bij uit te spreken. Dit werd gedaan via een aantal moties. Deze gaat het college nu beoordelen en een definitieve visie opstellen.
De nieuwe gemeenteraad zal die visie dan moeten vertalen naar een uitvoeringsplan en participatieverordening. Uiterlijk 1 januari 2027 moet dit klaar zijn, dat is een wettelijke vereiste.

Het advies van het burgerberaad is om bewoners eerder in het proces te betrekken. Nu komen burgers pas in beeld als er al een idee bestaat. Vaak zijn dit de mondige burgers en de meer bescheiden burger komt niet of amper in beeld. Dat moet anders. Dit betekent dat de gemeente de drempel moet verlagen en voor meer mensen bereikbaar moet zijn. Dat vraagt ook meer menselijk contact, terwijl nu vaak zaken digitaal of via folders gedaan wordt. Vaak hebben burgers meer kennis van hun eigen omgeving, maar minder van de algemene regels. Dit vraagt dat er duidelijk gecommuniceerd moet worden wat er wel en niet kan. Maar ook moeten burgers en overheid elkaar kunnen vertrouwen en moet er van beiden kanten water bij de wijn gedaan worden als dat nodig is.

Ook kan het zijn dat burgers zelf met een initiatief komen. Daar moet de gemeente dan voor open staan. Door goed samen te werken moeten burgers het gevoel krijgen dat meer zaken mogelijk zijn. Dat vraagt zowel van ambtenaren als van burgers een aangepaste werkwijze. Niet alle onderwerpen zijn geschikt voor participatie van burgers, maar als dat wel geschikt is, moet in een zo vroeg mogelijk stadium gekeken worden welke betrokkenheid burgers kunnen en moeten hebben.

Het is trouwens niet zo dat burgers nu geen betrokkenheid hebben. De gemeente stuurt bijvoorbeeld regelmatig enquêtes uit naar burgers die lid zijn van het Inwonerpanel, maar ook via bestuurs- en wijkraden kunnen burgers betrokken zijn. Ook kunnen kunnen burgers inspreken bij informeren en ontmoeten en kunnen ze via inspraakprocedures een stem laten horen. Dit betekent echter wel dat de burger op de hoogte moet zijn van voorgenomen plannen en daar schort het nogal eens aan. Niet elke leeftijdsgroep kan op dezelfde manier benaderd worden. Jongeren gebruiken andere communicatiemiddelen dan ouderen, maar er kan ook een verschil zijn vanwege een culturele achtergrond of opleidingsniveau.

Al deze invloeden moeten verwerkt worden in een uitvoering. Ook de gemeenteraad zelf moet na gaan denken over haar rol. Ze zijn volksvertegenwoordigers, maar dat vraagt ook dat gemeenteraadsleden bij voorliggende plannen hun achterban zouden moeten raadplegen. Dat is geen verplichting (de leden zitten er zonder last), maar wel wenselijk. De visie moet uiteindelijk leiden tot een soort set van spelregels wanneer en op niveau er participatie kan en moet plaatsvinden en ook hoe. De burger moet niet verwachten gemeente werkt op basis van 'u vraagt, wij draaien'.

Bij een definitieve visie moet duidelijk zijn dat burgers zoveel mogelijk aan de voorkant van een project worden betrokken. Die zou kunnen door op wijkniveau al loketten in te richten waar burgers terecht kunnen. Burgers die niet goed de weg weten, moeten een buddy kunnen krijgen die hun helpt. Er zal altijd een transparante terugkoppeling moeten zijn. Ook vroeg de gemeenteraad of het mogelijk is een participatie-app te ontwikkelen. De gemeenteraad vroeg ook of ze zelf betrokken kon worden bij het opstellen van de definitieve visie. De gemeenteraad mag hiervoor een doelgerichte werkgroep instellen. Het is aan de nieuwe gemeenteraad of ze dat ook daadwerkelijk willen. Ook werkt de gemeente samen met meerdere partners in de stad. Ook zij moeten invulling kunnen geven aan deze visie, omdat ze vaak in de uitvoerende hoek zitten. Ze zullen ook betrokken moeten worden bij het opstellen van de definitieve visie.

Leefbaar 's-Hertogenbosch kwam met het voorstel om al te beginnen bij het bestuursakkoord. Daar zouden de burgers ook iets over moeten mogen zeggen. Dit vonden de meeste gemeenteraadsleden onpraktisch, omdat niet duidelijk is hoe dat georganiseerd moet worden, wie dan participeren en dit niet tot een tijdsverlies mag leiden. Het voorstel kreeg onvoldoende steun.

De VNG kwam recentelijk met een andere vorm participatie. Het bovenstaande gaat over burgerparticipatie (hoe betrek je burgers bij plannen van de gemeente), maar er is ook zo iets als overheidsparticipatie, ofwel hoe kan de overheid een rol spelen bij initiatieven die van burgers afkomstig zijn. Dit heeft ermee te maken dat bewoners best een idee hebben van wat ze willen, maar hoe dat in de praktijk tot uitvoer gebracht moet worden is kennis die vaak ontbreekt. Hier kan de gemeente dan met menskracht en eventueel financieel bij helpen. Het is niet bedoeling dat de overheid dan gaat sturen. Het kan zijn dat een groep burgers een bepaald duurzaamheidsproject willen opzetten. Vaak lopen deze mensen tegen hindernissen aan. De gemeente kan dan helpen om die hindernissen te nemen, maar het is niet bedoeling dat het project naar een visie van de overheid wordt gebogen.

De VNG adviseert om dit ook in een participatie verordening op te nemen. Dit kwam niet ter sprake bij het opstellen van de visie.

Auteur: Alfred Heeroma

140 keer werd dit bericht gelezen

Documenten:

Samen maken we 's-Hertogenbosch sterker

Handreiking Overheidsparticipatie