Beweging om Samen Gezond groter te maken
22-Apr-2024 13:04

Leestijd 9 minuten

Iedereen heeft recht op een goede gezondheid, maar mensen die sociaaleconomisch laag scoren leven tot 8 jaar minder en hebben tot 24 jaar minder gezonde jaren. Er is geen eenduidige aanpak van de gezondheidsverschillen die tot een resultaat leidt, er is maatwerk nodig.

De gemeente heeft het programmaplan 'Samen Gezond 's-Hertogenbosch' opgesteld om een begin te maken de gezondheid van mensen gelijkwaardiger te maken. Dit vraagt om een aanpak waarbij mensen die in een ongezondere situatie leven meer aandacht krijgen. Dat wordt ongelijk investeren voor gelijke kansen genoemd. In Den Bosch zijn er nu 12 focusbuurten aangewezen waar de meeste winst qua gezondheid te halen valt. De aanpak zal per buurt anders moeten zijn. Dit gaat om de doelen, de strategie, werkwijze en communicatie.

Gezondheid gaat niet alleen om de levensstijl van mensen. Beweging en voeding zijn belangrijke factoren, maar ook de kwaliteit van een woning, de woonomgeving en sociale interactie spelen een rol. Het is daarbij belangrijk om te luisteren naar de bewoners. Gezondheid komt in vele facetten terug. Dat kan zijn in het onderwijs, het werk, maar ook het wonen (denk aan vocht en schimmel) en leefomgeving (groen, vervuiling, verstening, speelvoorzieningen enzovoort). Dit vraagt om een integrale aanpak en zal ook van professionals een andere manier van werken vragen. Momenteel komt bij het maken van plannen het gezondheidsaspect bijna niet voor.

Het verbeteren van de gezondheid van mensen is niet iets van een paar jaar. Het doel is om dan ook minimaal tot 2035 te werken aan 'Samen Gezond'. Het zal ook een proces zijn waar telkens geleerd zal moeten worden en waar ervaringen in de ene buurt wellicht ook in een andere buurt toepasbaar zijn. Iedereen, zowel de bewoners als de professionals, zal buiten de bekende kaders moeten durven te treden oftewel een domeinoverstijgende aanpak hanteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het gebruik van de stadspas die in september wordt geïntroduceerd. Duidelijk is wel dat er vooral geluisterd moet worden en er niet iets moet worden opgelegd. Uiteraard kan er wel gebruik maakt worden van de kennis en kunde die bij de professionals aanwezig is. Dat vraagt om een goede, maar andere manier van communicatie.

Het is niet nodig om zaken vanaf nul te beginnen. Vaak zijn er al initiatieven en daar kan de gemeente bij aansluiten en/of zorgen voor versterking. Ook moet er ruimte zijn voor nieuwe initiatieven. Het aanpakken van gezondheidsklachten vraagt van iedereen een gedragsverandering.

Hoofdlijnen
Om het hele project te doen slagen zijn er 4 hoofdlijnen uitgezet. Hiervoor is een budget van € 868.800 per jaar beschikbaar.

De eerste hoofdlijn is dat bewoners moeten meedoen. Zonder draagvlak kunnen zaken niet slagen. Soms zal iets worden opgestart wat niet blijkt te werken en dan moet er ook het lef zijn om er mee te stoppen. De bewoners moeten met de ideeën komen en per buurt zal moeten worden bekeken wat de beste werkwijze is. Dit onderdeel wordt als het belangrijkste gezien en hiervoor is 30% van het budget beschikbaar.

Het tweede is de domeinoverstijgende samenwerking. Gezondheid moet een onderdeel worden van het beleid, maar er zal ook ingezet moeten worden op de fysieke, mentale en het sociale welzijn. Het beste is dat ongezonde zaken vroegtijdig worden herkend en zelfs voorkomen kan worden dat ongezonde situaties ontstaan. Dat betekent dat er ook tijdig ingegrepen moet kunnen worden. Voor deze hoofdlijn is 25% van het budget beschikbaar.

De derde hoofdlijn richt zich op een prettige en gezonde leefomgeving. Een prettige omgeving kan zowel mentaal als fysiek een positieve bijdrage leveren aan de gezondheid. Dit kan gaan om het goed inrichten van parken, maar ook aanwezigheid van veilige voet- en fietspaden. Ook het vergroenen van een buurt kan positief werken. Ook de aanwezigheid van ongezond voedsel in en nabij scholen kan een onderdeel zijn. Ook hier is 25% van het budget voor beschikbaar.

De vierde hoofdlijn is wellicht de lastigste. Het gaat om het inrichten van een kennisknooppunt waar innovatie, experimenteren en leren de belangrijkste zaken zijn. Hoewel zeker bewoners hun kennis en ervaring moeten inbrengen, zal dit vooral een zaak van de professionals zijn om het goed in te richten. 20% van het budget is hiervoor beschikbaar.

Om te kunnen bepalen of het project werkt, is er een referentiepunt nodig. Hiervoor worden de gegevens uit 2019 genomen. De bewoners moeten zich ten opzichte van dat jaar een betere gezondheid ervaren. Streven is dat minstens 85% van bewoners hun gezondheid als minimaal voldoende beschouwen. Uit onderzoek blijkt dat 78% van de Bossche inwoners wel gezondere keuzes wil maken, maar een deel van die groep ervaart op een of meerdere zaken belemmeringen.

Alle fracties in de gemeenteraad zijn positief over het programma, al zijn er enkele kanttekeningen. Die zullen op 14 mei worden besproken in een gemeenteraadsvergadering en waarschijnlijk komen er nog wat aanvullende moties.
Dit plan is voortgekomen uit het programma Positieve Gezondheid dat de gemeente in 2020 uitvoerde. Hierbij is informatie opgehaald bij bewoners en professionals.

Expertmeeting
Vorig jaar was er een expertmeeting. Hierbij werd opgemerkt dat het merendeel van de bevolking meer dan tevreden is en als er dan problemen zijn, ze mensen inhuren die dit oplossen (outsourcen). De groep dit niet kan en daardoor minder tevreden is, verdient meer aandacht. De aandacht is momenteel deelgericht, maar niemand is met het gehele probleem van armoede bezig. Ook ontbreekt het aan een visie waarin de context van individuen wordt meegenomen. Veel zaken van de bestaanszekerheid zijn in het verleden ontstaan. Er moet vooral gekeken worden naar het verhaal achter de cijfers. De mensen die minder tevreden zijn, zijn niet vertegenwoordigd in de volksvertegenwoordiging.

Ook moet voorkomen worden dat bewoners overspoeld worden met goedbedoelde informatie. Er moet niet gekeken worden naar beperkingen, maar naar mogelijkheden. Privacy (AVG) is vaak een belemmering om samenwerking tussen organisaties mogelijk te maken. Het is niet iets dat past in de waan van de dag, maar er moet op langere termijn gedacht worden. Bestaansonzekerheid en leefomstandigheden zijn de belangrijkste bronnen van ongezondheid. Betaalbare en begrijpelijke zorg is maar 10% een bron van ongezondheid.

Vaak zijn kinderen die in armoede opgroeien ook vaak ongezond. Het is een achterstand die zichzelf versterkt. De gemeente kan een buffer vormen en hier een verandering in realiseren (denk aan een schonere leefomgeving, aanpak roken, ongezond voedsel).

De publieke ruimte kan niet alleen werken aan de fysieke gezondheid, maar ook aan de mentale gezondheid. De publieke ruimte kan voor diverse groepen een ontmoetingsplek zijn. Dat moet je niet richten op 1 groep, maar inrichten op basis van de behoeften. Het moet een plek van verbinding worden.

Hambaken
Om te bekijken waar in de praktijk de knelpunten zitten, organiseerden GroenLinks en PvdA zondagmiddag 21 april in de Hambaken, een van de focusbuurten, een bijeenkomst om informatie op te halen. Het was niet breed aangekondigd, maar er verzamelden zich toch zo'n 20 mensen in de Noorderpoort. Dit leverde al verschillende inzichten op.

Hambaken is een buurt die vanuit het verleden een negatieve naam heeft. Bewoners geven aan dat verbetering mogelijk is, maar ook dat de situatie al veel verbeterd is. Zo begonnen een paar vrouwen in 2012 met activiteiten vanuit hun hobby's als koken en naaien. Ze hadden veel ambities, maar weinigen in de buurt wisten van hun bestaan. Door themabijenkomsten, mond-op-mond informatie en sociale media wisten ze steeds meer vrouwen te bereiken. Ze organiseren nu ook sportactiviteiten voor vrouwen. Dit hebben ze altijd zonder subsidie gedaan, maar dit jaar worden ze nu financieel ondersteund door de gemeente. Ondertussen zijn circa 100 vrouwen bereikt. Er wordt ook gewerkt om taboes te doorbreken.

In 2004 begon buurtbewoner Youssef met kickboks activiteiten. Hij wilde iets doen voor jongeren. Zelf was hij ook een 'lastige' jongere geweest. Hij wilde jongeren waarden, normen en structuur meegeven. Hij deed het 10 jaar vrijwillig en merkte dat onder jongeren een familiegevoel ontstond. Vanaf 2014 kreeg hij financiële ondersteuning. Veel jongeren zijn met succes verder gegaan in het kickboksen en hebben zelfs titels behaald en sommigen zijn zelfs een eigen sportschool begonnen. Er zijn ook jongeren die het niet hebben gered en terugvielen in slechte patronen. Hij schat dat hij nu zo'n 200 tot 250 jongeren heeft bereikt.

Hambaken zelf is een buurt waar zo'n beetje het hoogste percentage sociale huurwoningen in de stad staat. Dat heeft invloed op wie er komt wonen. Daardoor is de buurt sociaaleconomisch minder dan de meeste andere buurten. Maar ook is de buurt nogal versteend en echt schoon is het er ook niet. Voorheen waren er wel schoonmaakacties, maar die zijn verdwenen. Zo was er een bewoner die aangaf dat als je buitenstaander de buurt binnenkomt het op een getto kan lijken.

De buurt heeft ook weinig faciliteiten. Er is een BBS, een supermarkt en een buurthuis. Dit maakt ontmoeten en organiseren van activiteiten wel lastig. Een maatschappelijk sportschool zou wenselijk zijn. Als groepen de krachten zouden kunnen bundelen, dan kan er ook meer bereikt worden.

Voor veel bewoners is het al moeilijk genoeg om te overleven. Om je dan ook nog bezig te houden met zaken als 'Samen Gezond' kan dan wel eens net teveel gevraagd zijn. Zelfs al zou je iets willen ondernemen, dan blijkt de gemeente een behoorlijke hindernis. Zo werd er opgemerkt dat een aanvraag uit het Wijk- en Dorpsbudget best lastig is en aan veel regels gebonden. Zo mag je bijvoorbeeld er geen eten en drinken mee betalen, terwijl dat juist een goede 'lokker' is om mensen bij een activiteit te krijgen. Ook worden er regelmatig enquêtes gehouden in de buurt, maar een terugkoppeling krijgen de bewoners niet. De gemeente weet de bewoners wel te vinden, maar als de bewoners iets van de gemeente willen, ervaren ze een muur van weerstand.

Omdat bewoners weinig middelen hebben, is het wegbrengen van grof vuil naar de Milieustraat te duur en bovendien hebben velen er ook geen vervoer voor. Dit leidt ertoe dat het dan maar op straat wordt gezet. Door de verrommeling is er veel ongedierte, zoals ratten.

De sleutelfiguren (actieve bewoners) die in de buurt aanwezig zijn, worden nu vaak aangesproken en zijn belangrijk, maar ook zij kunnen niet goed terecht bij de gemeente. Ze kunnen hooguit vanuit hun eigen ervaring helpen met tips.

De middag leverde relevante informatie op over waar deze buurt behoefte aan heeft. Er is echter nog veel (figuurlijke) beweging nodig om dit programma succesvol te maken.

Auteur: Alfred Heeroma

1849 keer werd dit bericht gelezen

Documenten:

Programmaplan 'Samen Gezond' 's-Hertogenbosch

Gezondheidsverschillen duurzaam aanpakken

Gezond en Actief Leven Akkoord