Het nieuws ligt steeds meer onder vuur en wordt door steeds meer mensen niet meer als onbevlekt gezien. Fotograaf: Alfred Heeroma - Bron: Den Bosch Politiek
'Een blauwe Ford is gisteren om 14.10 uur met hoge snelheid de sloot bij het Ziekenhuis ingereden. De brandweer kwam ter plekke en de 45-jarige mannelijke bestuurder werd door ambulancepersoneel nagekeken, maar bleek geen lichamelijke letsel te hebben. De auto, die total loss was, werd door een bergingsbedrijf afgevoerd.'
Het zou zomaar een berichtje in een krant kunnen zijn. Objectief is er weinig aan te merken op dit bericht, het bevat vooral feiten die controleerbaar zijn. De vraag is of een dergelijk bericht voldoende is of niet. Het gaat hierbij niet om wat er wel staat, maar vooral om wat er niet staat. Daar is de laatste tijd veel om te doen. Steeds meer nieuwsmedia krijgen kritiek niet verder te gaan dan de objectiviteit en er geen duiding bij te doen. En als er wel een duiding bij staat, dan is het meer de vraag of de lezer het hiermee eens is of het voldoende vindt. Daarmee ontstaat een precedent dat media partijdig, gekleurd of zelfs onjuist bericht.
De vraag is of media altijd verder moeten gaan dan de objectiviteit van feiten. Je kan zelfs de vraag stellen of het plaatsten van een artikel over een ongeluk wel objectief is. Het zou best kunnen zijn dat rondom locatie waar het ongeluk gebeurde al langer kritiek is op de veiligheid en het plaatsen van een bericht over een ongeluk juist een ondersteuning of bewijs is dat die kritiek terecht is.
Omdat er niets over de oorzaak van het ongeluk is gemeld, kan het ook zomaar zijn dat de situatie ter plaatse niets met het ongeluk te maken heeft, maar dat de bestuurder afgeleid was of een beroerte heeft gekregen (al kun je dan afvragen of lichamelijke letsel dan juist gesteld is).
Het artikel kan (of moet zelfs) vragen oproepen. Een bekende richtlijn is de 5W1H en daaraan voldoet het artikel niet. Wat, wanneer en waar zijn beschreven. Het wie is al onduidelijker, want het zou zomaar kunnen zijn dat man regelmatig ongelukken veroorzaakt en het waarom daarover wordt ook niets vermeld, net als over het hoe (de oorzaak van het ongeval). Het kan goed zijn dat de schrijver van het bericht de ontbrekende informatie niet heeft. Is dat dan een reden om de informatie die er wel is dan maar niet te vermelden?
Het is ook de vraag of een verslaggever of journalist (dat is overigens niet hetzelfde) wel alles moet voorkauwen en de context moet geven. Immers hoever moet men daarin gaan en wat is de ruimte van de lezer om een eigen interpretatie te geven of een standpunt te bepalen. De kritiek op de media vind ik opvallend, vooral omdat Nederland qua journalistiek als een van de hoogst aangeschreven landen in de wereld is.
Ik vrees dat heel veel Nederlanders niet doorhebben dat de journalistiek in de wereld enorm onder druk staat. Zeker nu Trump in de VS heel veel programma's op het internationale vlak heeft stopgezet, waaronder ook veel journalistieke projecten. Dit betekent dat de journalistiek in heel veel landen onder druk staat en zeker niet in de laatste plaats in de VS zelf. Wie de media leest kan waarnemen dat journalisten vanuit een bepaalde hoek niet meer welkom zijn bij bepaalde persconferenties. Trump schroomt niet om een ieder die onwelgevallige informatie verspreidt, te ontslaan of tegen te werken. Men beseft in Nederland niet welke impact dat heeft op de journalistiek. Wie de rapporten over journalisten leest, kan zien dat er nog nooit zoveel journalisten zijn gedood of worden vervolgd als deze dagen (gelukkig niet zo erg in Nederland, al neemt aantal bedreigingen toe). Je kan dan boos maken over berichtgeving, maar als je niet beseft welke risico's journalisten wereldwijd lopen, dan is dat wel kort door de bocht. Nog afgezien of een bericht wel past binnen de persoonlijke levenssfeer van de lezer.
De wereld is nogal gespannen dezer dagen en het positioneren van nieuws en achtergronden is best lastig. Ik vraag me ook met regelmaat af waarom ik bepaald nieuws zie of wat ik ermee moet. Soms neem ik nieuws ter kennisgeving aan en ander nieuws of achtergrond is juist een inspiratie om zelf op onderzoek uit te gaan. Hoewel we overladen worden met nieuws, horen we meer dan 99,9% van de zaken die in de wereld spelen niet. Soms kun je je afvragen waarom niet. Zo is de oorlog in Soedan qua omvang (45 miljoen mensen) en qua slachtoffers (100 tot 150 duizend) groter dan de oorlog in Gaza en zelfs Oekraïne en toch hoor je weinig over deze oorlog. Je zou kunnen zeggen dat het een soort burgeroorlog is, maar een voornamere reden is dat er maar weinig journalisten zijn die er verslag van kunnen doen. En dat komt mede doordat Trump de financiële steun heeft ingetrokken.
Nu mag men best kritiek hebben op de media, maar ik maak me ernstig zorgen over de mate waarin dit nu plaatsvindt. Er zijn zelfs eisen dat journalisten bepaalde zaken moeten duiden of anderszins aangeven dat redacties slecht werk leveren. Dat begint al aardig op dictatoriaal gedrag te lijken waarbij de artistieke vrijheid van een journalist er niet meer toe doet. Waarbij vergeten wordt dat wat een journalist opschrijft wel onder zijn of haar auteursrecht en verantwoordelijkheid valt.
Ze zeggen wel eens dat journalistiek de vierde macht, of de aanjager van de tegenmacht is, maar daarin schuilt ook een gevaar. Als de lezer de journalistiek gaat polariseren, dan is het niet de schuld van de journalistiek, maar van de lezer. Maar als je de lezer vraagt om te betalen met geld voor de journalistiek, dan houden velen de hand op de knip. Platforms als Follow the Money, Groene Amsterdammer, De Correspondent en EW weten elk een eigen publiek te bereiken. Ook hier is lang niet iedere lezer het eens met alle artikelen, maar daar kun je een gezonde discussie over voeren.
Vele journalisten doen hun werk naar eer en geweten. Ze zijn vaak gehouden aan redactiestatuten en -richtlijnen (heeft u ze online wel eens geraadpleegd?) en opereren vaak op grensvlakken waar 'gewone' burgers niet komen. Ze worden regelmatig tegengewerkt door de overheid (de hoeveelheid Woo-verzoeken is enorm, maar er is ook forse vertraging en steeds vaker worden termijnen overschreden).
De volgende keer dat u vindt dat een journalist te terughoudend is met het gebruik van een woord als 'genocide' of anderszins een duiding beperkt houdt, vraag u dan eens af of dit ligt aan de journalist of aan uzelf?
Auteur: Alfred Heeroma
869 keer werd dit bericht gelezen
Den Bosch Politiek | De polarisatie van de journalistiek
