Kiezen voor het systeem
21-Oct-2025 13:43

Leestijd 6 minuten

Nog ruim een week en dan zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Verkiezingen voor een organisatie die moet controleren of het bestuur van dit land goed doet wat er wordt gevraagd. Een bestuur dat (helaas) weer voortkomt uit diezelfde Tweede Kamer, omdat men vooraf duidelijk wil hebben dat ervoor ingezet beleid een meerderheid is. Zo gaat dit al heel lang in Nederland, maar helaas constateer ik dat dit systeem niet meer werkt. De vorige keer (2023) werd nog gedacht aan een extraparlementair kabinet, maar dat is niets geworden. Net zoals het respecteren van de rechtsstaat. In aanloop naar de verkiezingen worden er allerlei analyses losgelaten op de partijprogramma's. Welke onderdelen scoren goed en en welke slecht. Maar een ding valt me op en dat is dat de mens wordt vergeten.

Begin deze eeuw was ik betrokken bij een sociaal plan met als titel 'Eerst mensen, dan stenen'. Dit ging over de herstructurering van een buurt hier in Den Bosch. Men wilde massaal nieuwe huizen bouwen en dacht dat daarmee alle problemen opgelost zouden worden. En er waren veel problemen. Er was drugsgebruik, armoede, sociale achterstand, een integratieprobleem enzovoort. Die problemen los je niet op door een buurt plat te walsen en dan op te bouwen, want de mensen hebben dan nog steeds die problemen, maar voor hen zou geen plaats meer zijn in die buurt. Geen wonder dat de bewoners van die buurt in opstand kwamen en het plan werd van tafel gehaald. Er kwam een nieuw plan (en dat sociale plan) waarin een geleidelijke aanpak van deze buurt zou plaatsvinden en er tegelijk aan een verbetering van de sociale structuur zou worden gewerkt. Nu 15 tot 20 jaar later zijn veel van de problemen van toen verminderd of zelfs verdwenen. Is er nu een sprake van een goede buurt? Nou ja en nee. Nee omdat je bepaalde problemen bij mensen nu eenmaal niet met wat geld of een systeemverbetering wegneemt. Ja omdat de overlast is verminderd en mensen elkaar meer kennen.

Nederland is natuurlijk geen buurt, maar je kan er wel wat van leren. Allereerst dat als je een plan van aanpak wilt, je veel geduld moet hebben en dus ook 10 of 20 jaar moet uittrekken om zaken te realiseren. De meeste politieke partijen komen in hun plannen niet verder dan 4 jaar, want stel je voor dat je 'over je graf heen regeert'. Door dit type beleid is zo'n beetje vriend en vijand het erover eens dat veel zaken (door uitstel) nu een veel groter probleem zijn geworden. Tel daarbij op dat veel mensen niet meer de verbanden zien en je krijgt een behoorlijke chaos. Al kun je die ook ontkennen.

Maar ook dat je mensen centraal moet stellen. Waarom heeft een mens zorg nodig, waaraan moet de mens werken, hoe wil de mens wonen of wat willen mensen van elkaar? In de wandelgangen wordt dat ook wel praten met mensen in plaats van praten over mensen genoemd. Dat vraagt om een heel andere benadering. Ook vraagt het dat mensen zelf gaan nadenken wat nu eigenlijk goed is en wat overbodig. Door ervaring ben ik er ondertussen achter dat veel zaken in het leven overbodig zijn en vooral commercieel gedreven. Anders gezegd, in een kapitalistische wereld ga je bepaalde zaken niet oplossen, tenzij je een verlies neemt. Eigenlijk wat de Club van Rome al in jaren 70 van de vorige eeuw zei.

Maar mensen die aan zelfreflectie moeten doen staan niet vooraan bij deze verkiezing. Eigenlijk ook geen wonder, omdat uit onderzoek blijkt dat ruim 90% van de mensen best tevreden zijn met het leven nu, daar kan zelfs slechte politiek geen afbreuk aan doen. En slechte politiek is er zeker. Een onderzoek vanuit de advocatuur bracht in beeld dat er maar drie verkiezingsprogramma's zijn waarin geen zaken staan die tegen de rechtsstaat ingaan. Sinds 2012 wordt dat onderzoek gedaan en het is nog nooit zo beroerd geweest. Politieke partijen die zaken benoemen als beleid die ingaan tegen de rechtsstaat, een van fundamenten waarop democratie is gebouwd. Dan mag 70% van bevolking wel vertrouwen hebben in de democratie, het is dan wel terecht (of juist verbazingwekkend) dat amper 40% nog vertrouwen heeft in de politiek. Dat verzin ik allemaal niet zelf, pluis gerust even de websites van het CBS, PBL of SCP na die deze weken met allerlei rapporten komen over de stand in Nederland.

Wie echt verandering wil in Nederland, moet eerst voor zichzelf vaststellen hoeveel schade je met je eigen levensstijl wilt toebrengen aan anderen en de omgeving. En stel je dan gelijk de vraag hoe vaak je anderen de schuld geeft van problemen, terwijl je niet afvraagt hoe schuldig jezelf bent. Ik kijk wel eens met verbazing naar mensen die met eieren, vuurwerk en stenen gaan gooien om de normen en waarden van Nederland te verdedigen. Laat het gebruik van geweld nu net niet tot mijn normen en waarden behoren en gelukkig zijn er veel Nederlanders die daar zo over denken. Dat politici zich vaak bedreigd voelen en daarmee beïnvloed worden in hun (politieke) keuze is een regelrechte ondermijning van de democratie en daarmee ook van de Nederlandse normen en waarden. Mensen die het hardst roepen dat bepaalde mensen hier niet thuis horen, zijn juist de mensen die het minst respect hebben voor de Nederlandse normen en waarden (waaronder tolerantie). Wat die normen en waarden zijn? Dat is dan lastig vast te stellen al wordt in de Volkskrant een poging gedaan. Al met al komt de mens komt er maar bekaaid vanaf in de verkiezingsprogramma's.

Het liefst zou ik zien dat het hele systeem verandert, maar dat zal wel niet gebeuren. Historisch gezien is bij de links-rechts indeling een kans op verandering het kleinst bij rechtse (conservatieve) partijen en in zekere zin bij midden-partijen zou het enigszins bespreekbaar zijn. Linkse partijen zouden het meest open moeten staan voor verandering (progressief). Helaas is die klassieke links-rechts indeling behoorlijk passé, alleen hebben velen dat nog niet door. Ik schat zo in dat velen niet eens door hebben dat democratie ook behoorlijk passé is (nog maar minder dan helft van de landen heeft een democratie).

En het kan snel bergafwaarts gaan met de democratie, kijk naar de VS (dat het al niet goed deed op de democratie indexwaar ondertussen een autocratie dichterbij is dan democratie. Dat kan in Nederland ook gebeuren (kijk naar het demissionaire kabinet).

Als je een keuze moet maken tussen onderwerpen die belangrijk zijn of het systeem waarin we leven, dan ben ik voor het eerst geneigd te kiezen voor het systeem. Helaas voor de rechtse stemmers, dan moet je in dit geval bij de linkse partijen zijn. Op dit moment is kiezen voor een democratisch systeem beter voor de mens dan welk onderwerp dan ook.

Auteur: Alfred Heeroma

485 keer werd dit bericht gelezen