Eind 2025 kregen alle huishoudens in Nederland een boekje waarin beschreven hoe je je moet voorbereiden op een crisissituatie. Fotograaf: Alfred Heeroma - Bron: Den Bosch Politiek
Vorig jaar kreeg ieder huishouden een boekje met tips om de eerste 72 uur bij een ramp - zoals stroomuitval - door te komen. Daarna werd het rustig. Veel mensen hebben een voedselvoorraad en/of een noodpakket aangeschaft, maar daarmee is slechts een deel van wat er in het boekje stond uitgevoerd. Naast zorgen voor jezelf stond er ook dat er contact moest worden gezocht met buren en dat gemeenten opvangpunten moesten gaan inrichten. Dat proces speelt zich op de achtergrond af en de gemeente Den Bosch wil hier in 2029 mee klaar zijn.
De gemeente hoeft niet op nul te beginnen, want er zijn al organisaties die als springplank kunnen fungeren. Hierbij valt te denken aan sportverenigingen, maar ook teams voor buurtpreventie of zelfs het snelgroeiende Lief en Leed straatjes (daarvan zijn er al 60 in Den Bosch). Dan moeten die organisaties wel weten wat ze moeten doen en daar ook faciliteiten voor krijgen. Dat is van belang, omdat Den Bosch niet goed is voorbereid op een langdurige crisis en ook niet op het voorkomen van een ontwrichting van de samenleving. Bij het beheersen van een dergelijke crisis is het van belang dat samengewerkt kan worden en dat mensen beseffen dat normale maatschappelijke verantwoordelijkheden er dan minder toe doen en men op basis van gelijkwaardigheid moet werken.
Daarom is goed als voor een crisis er teams zijn die snel tot actie kunnen overgaan en ook verantwoordelijkheid kunnen nemen. Daarbij spelen buurtsteunpunten een belangrijke rol, maar ook dat mensen beseffen dat niet alles kan. Ook de gemeente kan dan veel minder een faciliterende rol spelen, omdat ook zij dan niet over bepaalde middelen kunnen beschikken (bijvoorbeeld bij een stroomuitval).
Individueel zouden de meeste mensen de eerste 72 uur zich zelfstandig moeten kunnen redden, maar in de praktijk zal dat zeker niet altijd zo zijn. Denk bijvoorbeeld aan mensen die ook zonder crisis al hulpbehoevend zijn. Daarom heeft de gemeente een visie opgesteld op basis waarvan nu al voorbereidingen getroffen kunnen worden:
'In 2029 is 's-Hertogenbosch een weerbare en veerkrachtige gemeente die is voorbereid op een breed scala aan dreigingen. Inwoners weten wat zij zelf en met elkaar moeten doen tijdens de eerste 72 uur van een crisis.
Bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente zijn voorbereid op continuïteit. Inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente zijn een vanzelfsprekende schakel in de crisisvoorbereiding, crisisrespons en herstel na de crisis.”
Buurten
Deze maatschappelijke weerbaarheid zal in eerste instantie op buurtniveau uitgevoerd moeten worden. Daarvoor is het belangrijk om te weten welke faciliteiten er in buurten zijn, maar ook wie wil investeren in het opzetten en onderhouden van netwerken en teams die in actie kunnen komen in geval van een crisis. De gemeente is al in 12 buurten in gesprek gegaan met bewoners en organisaties, maar heeft deze 12 buurten ook onderling in gesprek laten gaan zodat ze van elkaar kunnen leren.
Ze hoeven niet het wiel zelf uit te vinden, want organisaties zoals de Veiligheidsregio en de Vereniging Nederlandse Gemeenten denkt hier ook over na.
Gemeente
De gemeente is normaal bezig met zaken uitvoeren, zoals beleid, openbare ruimte en sociale zaken. In een crisissituatie ligt dit anders. De ambtelijke organisatie zal dan een andere rol moeten vervullen, maar moet daarop wel voorbereid zijn. In het landelijk beleid is opgenomen dat er steunpunten moeten komen. De gemeente moeten dat vooraf regelen volgens de landelijke regels, maar in de praktijk zal de gemeente lokaal tot actie over moeten gaan. Wat er echter van de gemeente verwacht wordt, is nog niet precies duidelijk. Toch kan het voorkomen dat er gemeentelijke besluiten genomen moeten worden en dan moet vooraf bekend zijn wie daarin welke verantwoordelijkheden heeft. Communicatie speelt daarin een belangrijke rol, maar dat kan lastig zijn als er geen stroom en/of internet is. Een pilot in de praktijk kan de beste inzichten opleveren. De gemeente wil dit uitvoeren in de wijk Maaspoort door een simulatie van 72 uur stroomuitval.
Communicatie
Bij de voorbereiding op een crisissituatie hoort ook het bewustmaken van mensen dat een dergelijke situatie zich kan voordoen. De campagne in het najaar van 2025 was hiertoe een aanzet, maar zal lokaal wel vervolg moeten krijgen. Dat kan bijvoorbeeld via lokale media en gemeentelijke websites. De kans op een dergelijke situatie wordt steeds groter. Hoewel stroomuitval of een gebroken watertoevoer nu vaak nog kortstondig is, kan dit in de nabije toekomst wel anders worden. Dan is het belangrijk dat mensen de juiste informatie krijgen en dat desinformatie zoveel mogelijk wordt voorkomen.
Bedrijfsleven
Niet alleen huishoudens en de gemeente moeten zich voorbereiden op een crisis, ook het bedrijfsleven. In veel gevallen zal het lastig zijn om de normale processen te laten doorgaan, terwijl een proces belangrijk kan zijn. Denk aan waterlevering, afvalwaterzuivering of afvalinzameling. Dit betekent dat bedrijven en overheid al vooraf in gesprek moeten gaan om afspraken te maken.
Al deze voorbereidingen kosten geld. Daarvoor is nog geen structureel budget beschikbaar. Het college wil hierover na de zomer met gemeenteraad afspraken maken, maar ook bespreken welke punten de gemeenteraad belangrijk vindt.
