Het voormalig Mövenpick hotel biedt nu onderdak aan 250 asielzoekers. Fotograaf: Alfred Heeroma - Bron: Den Bosch Politiek
Vorig jaar kwamen er landelijk gezien, inclusief gezinshereniging, circa 48.500 asielzoekers naar Nederland. Dit is exclusief de Oekraïners. Vandaag liet demissionair staatsecretaris Van der Burg weten er dit jaar minimaal net zoveel te verwachten, maar het zou ook kunnen oplopen naar 78.500. Volgend jaar zou het zelfs kunnen oplopen naar 83.400. De kosten voor opvang zouden kunnen oplopen tot 1 miljard. Het CoA verwacht volgend jaar landelijk 97.500 plekken nodig te hebben en dat zou in 2026 kunnen oplopen naar 133.500.
De staatsecretaris verwacht dat er dit jaar 28.000 vluchtelingen uit Oekraïne komen waarmee het totaal oploopt naar 136.000 vluchtelingen uit Oekraïne.
Deze getallen hebben ook gevolgen voor gemeenten. Conform de spreidingswet zal elke gemeente op basis van het inwoneraantal een deel van de vluchtelingen moeten opvangen.
Tot nu toe was het zo dat de opvang van de (reguliere) vluchtelingen werd geregeld in regioplan Noordoost-Brabant. Hierbij hebben de deelnemende gemeenten met elkaar afgestemd hoeveel asielzoekers er worden opgevangen. Hoewel de spreidingswet meer dwingend het aantal asielzoekers per gemeente kan opleggen, willen de gemeenten ook de komende 2 jaar de opvang met elkaar blijven afstemmen. Ze hebben hierbij globaal afspraken gemaakt over de aantallen.
Conform de afstemming zou Den Bosch in 2023 900 asielzoekers opvangen. Dat zijn er 863 geworden. Voor dit jaar zouden er 959 en oplopend naar 1188 asielzoekers volgend jaar opgevangen moeten worden. Deze aantallen zijn afhankelijk van het aantal gewenste plekken dat landelijk gewenst is en kan hoger of lager uitvallen.
Het aantal plekken dat nodig is om de asielzoekers op te vangen ligt lager dan het aantal asielzoekers. Een plek kan vanwege doorstroom of terugkeer door meer asielzoekers gebruikt worden. Den Bosch zou voor 571 plekken zorgen, maar dat is blijven steken op 440. Voor dit jaar heeft Den Bosch aangekondigd 600 plekken (waarvan er al 250 zijn gerealiseerd) te realiseren. Op basis van de gestelde aantallen zouden er 879 plekken nodig zijn, inclusief plekken voor minderjarige vluchtelingen.
Regionaal gezien is het aantal plekken in 2023 dat nodig werd geacht (2424) niet gehaald. Er werden 1990 plekken gerealiseerd (434 tekort). Dit heeft mede te maken dat er een aantal plekken tijdelijk waren ingericht.
Naast de opvang van asielzoekers, krijgen de gemeenten ook een taakstelling voor de huisvesting van statushouders (asielzoekers met een vergunning om in Nederland te verblijven). Den Bosch moest er in 2023 151 vestigen, maar realiseerde 179 huisvestingen. Door dit overschot is de taakstelling in 2024 lager (138).
De opvang van Oekraïners valt niet onder de asielregeling. De opvang van deze vluchtelingen gebeurt dan ook niet door het CoA, maar wordt door burgemeesters van gemeenten geregeld (onder een nieuwe wet wordt dit het College van B en W). Ook deze groep is echter weer in twee groepen verdeeld. De vluchtelingen met een Oekraïense nationaliteit mochten zonder meer opgevangen worden omdat op hen het Pact van Europa van toepassing is verklaard (vrij verkeer binnen Europa). Voor vluchtelingen uit Oekraïne met een andere nationaliteit, zogenaamde derdelanders, werd de noodwet van toepassing verklaard. Zij kregen een vergunning om tot 4 maart 2024 om in Nederland te verblijven. Na die datum moesten ze vertrekken en kregen daar tot 2 april voor. Ook in Den Bosch zijn Oekraïners vertrokken.
Deze week deed de Raad van State een uitspraak over deze zaak, omdat 6 derdelanders bezwaar hadden aangetekend. De bezwaarmakers kregen gelijk en mogen blijven, maar staatsecretaris Van de Burg liet na de uitspraak weten dat gemeenten dit van toepassing hoeven te laten zijn op de overige derdelanders uit Oekraïne.
Ook de opvang van Oekraïners wordt regionaal afgestemd. Voor 15 december 2023 moesten de regio's hiervoor een plan indienen. Meijerijstad is centrumgemeente in deze. Zij zit de Regionale Regietafel (RRT) voer en zorgt voor de afstemming over de opvang van Oekraïners. Het hier om een afstemmingsorgaan en het RRT is dus niet dwingend.
De gemeenten die samenwerken vinden dat er voldoende solidariteit is geweest om de doelstellingen van 2023 te halen, ook al is dat niet gelukt. De opvang van asielzoekers/vluchtelingen zal dit en volgend jaar een nog zwaardere opgave worden. Door spreidingswet krijgen gemeenten meer dwingende aantallen op te vangen asielzoekers, maar gaan er vanuit dat ze onderling tot uitwisseling kunnen komen als dat nodig is.
Het realiseren van opvanglocaties blijft lastig. Ook het bouwen van nieuwe huizen is vanwege stikstofcrisis en bezwaren lastig, waardoor doorstroom van statushouders stagneert.
De spreidingswet gaat uit van een cyclus van 2 jaar. De aantallen op te vangen asielzoekers is nu bekend. De gemeenten krijgen nu tot 1 november de tijd om aan te geven hoe ze dit gaan realiseren. Uiterlijk 31 juni 2025 moeten de plekken aan het CoA beschikbaar gesteld worden.
Op 1 februari 2026 zal dan een nieuwe raming van de aantallen vastgesteld worden. Hierop moeten de gemeenten dan voor 1 november 2026 een plan indienden en plekken uiterlijk op 31 juni 2027 aan het CoA beschikbaar stellen.
