Referendum weer op tafel
05-Jun-2026 09:31

Leestijd 4 minuten

Burgers voelen zich vaak niet betrokken bij de (lokale) politiek. Ze mogen een keer in de vier jaar een stem uitbrengen een daarna lijkt het stil. Toch hebben burgers lokaal meer mogelijkheden om hun stem te laten horen dan wellicht bekend is. Er wordt al langer nagedacht hoe men de burger beter bij de politiek kan betrekken, maar dit participatietraject verloopt moeizaam. Vorige week legde de lokale PVV het middel van raadgevend referendum op tafel. Er werd niet afwijzend op gereageerd, maar er waren wel een boel kanttekeningen.

De bekendste manier waarop burgers een stem kunnen laten horen is de gemeenteraadsverkiezing. Die vindt een keer in de vier jaar plaats en burgers mogen dan een vertegenwoordiging kiezen die hun belangen behartigt. Bij een gemeenteraadsverkiezing komt ongeveer 50% van de kiesgerechtigden opdraven. Daarmee laat de andere 50% een mogelijkheid liggen om een politieke richting te bepalen liggen. Dat kan invloed hebben. De 50% die wel komt opdraven krijgt echter geen garantie dat zijn of haar stem ook echt vertegenwoordigd gaat worden. Daarmee is het lastig te bepalen of de gemeenteraad echt doet wat de burgers van een stad eigenlijk willen.

Een andere optie waarbij burgers van zich kunnen laten horen is inspraak. Niet bij alle zaken, maar vaak bij grotere zaken is er de mogelijkheid van burgers om een mening te geven. Dan moet een initiatiefnemer een omgevingsdialoog houden. Dit houdt in dat mensen in de omgeving van een project, bijvoorbeeld een opvangcentrum, mogen aangeven wat ze ervan vinden. Die mening kan een rol spelen, maar hoeft dat niet. Het kan namelijk zijn dat er een argument is om een mening niet gegrond te verklaren. De burger is dan wel gehoord, maar zal het voelen alsof deze niet is gehoord.

Vaak wordt bij grote zaken, vooral binnen de Omgevingswet, een ontwerpbesluit genomen. Burgers kunnen hierop een zienswijze geven. Dat kan leiden tot een aanpassing, maar dat hoeft niet. Zelden zal een plan hierop worden teruggetrokken. Later in het proces kan een burger ook nog naar de rechter stappen als de burger van mening is dat zijn of haar belangen worden geschaad.

Vaak komen voorstellen om iets te doen of te veranderen vanuit de gemeente en kan de burger hier op reageren. De burger zelf kan echter ook een voorstel doen. Hieraan zijn wel een aantal voorwaarden verbonden. Het moet gaan of over een onderwerp dat niet al recentelijk is besproken, er moet voldoende ondersteuning zijn van andere burgers en het mag niet strijdig zijn met de wet. Als hieraan wordt voldaan, dan moet de gemeenteraad dit bespreken, maar hoeft hier niet mee akkoord te gaan.

De afgelopen periode is er een nieuw iets ontstaan, het Burgerberaad. Vanuit de gemeente is er een onderwerp waar men graag de mening van de burgers wil weten. Zo wilde de gemeente weten wat er voor nodig is dat mensen gezond en goed ouder kunnen worden en hoe burgers vinden dat ze beter kunnen participeren. Dat leverde een aantal aanbevelingen op, maar ook hier geldt dat deze niet opgevolgd hoeven te worden, maar dan moeten wel goede redenen gegeven worden waarom een aanbeveling niet wordt opgevolgd. Nadeel is dat bij een Burgerberaad maar een kleine groep bewoners betrokken zijn, ongeveer 100. Door een lotingsysteem wordt wel een dwarsdoorsnede van de bevolking genomen, waarden er wel sprake is van enige representatie.

Het referendum is een andere vorm van inspraak. Hierbij is er een onderwerp waaraan een gesloten vraag wordt gekoppeld. Daarmee wordt bedoeld dat men er voor of tegen kan zijn, maar geen argumenten kan geven waarom die keuze wordt gemaakt. Hoewel veel politici het wel als een positief middel zien, zijn er wel veel twijfels over de doelmatigheid. Een referendum komt niet vaak voor in Nederland en als er een vraag aan de bevolking wordt voorgelegd, dan komt amper 30% van de kiesgerechtigden opdagen. De discussie is dan vaak of dit wel representatief is.
Dan is er het doel van een referendum. Op dit moment bestaat er niet zo iets als een bindend referendum (daar is landelijk geen instemming voor) en dan blijft alleen een adviserend of raadgevend referendum over. Het eerste is een referendum georganiseerd op initiatief van de gemeente, het tweede op initiatief van burgers. Voor dit laatste heeft de PVV nu een initiatief voorstel gedaan. Dit betekent wel dat minstens 300 burgers om een referendum moeten vragen en dan nog is het de vraag of het kan voor elk voorstel. De gemeenteraad was er redelijk duidelijk over, het zou alleen kunnen gaan over een concreet raadsvoorstel. Het is niet wenselijk om dit voor zaken die in een proces zitten toe te staan, dat wil zeggen niet in de fase waarin iets een initiatief is of het in uitwerking is. Ook is er een vrees dat een referendum zaken kan vertragen.

Het is wel een middel om burgers meer inspraak te geven, maar omdat het niet bindend is, kan het ook leiden tot teleurstelling. Ook is de vraag of alle burgers een voorstel goed begrijpen, want vaak zijn er allerlei regels en consequenties aan een voorstel gekoppeld en dan is het lastig om alleen om een voor of tegen te vragen.

Op 9 juni staat het initiatief op de agenda van de gemeenteraad.

Auteur: Alfred Heeroma

367 keer werd dit bericht gelezen