Geen Wonder van Empel
12-Mar-2026 19:22

Leestijd 3 minuten

In 1585 komen onder leiding van Francisco Arias de Bobadilla een paar duizend Spaanse soldaten terecht in de Bommelerwaard om daar te overwinteren. Er blijkt daar geen voedsel voorhanden, omdat boeren met alles wat ze bezaten waren gevlucht. De winter staat voor de deur en Bobadilla wil terug naar het Brabantse land, richting Den Bosch. Daarvoor moeten ze Maas over en daarvoor gebruiken ze pontons en komen daarmee bij Empel. Ze willen verder richting Den Bosch, maar het gebied tussen Empel en Den Bosch staat blank. Terug kunnen ze ook niet, want een vloot van het Staatse leger onder leiding van Hohenlohe is de Maas 'opgestoomd'. En toen gebeurde er iets dat de boeken is ingegaan als 'Het wonder van Empel', maar of het in wonder is, kan in twijfel worden getrokken.

De Spaanse soldaten legden een aarden wal aan en daarvoor gebruikten ze zand. Bij het graven kwamen ze een afbeelding van de Maagd Maria, de moeder Gods als 'Onbevlekt Ontvangene', tegen en plaatsten het in het lokale kerkje. Het toeval wilde dat een dag later, 8 december, het de katholieke feestdag van Maria Onbevlekt Ontvangen was en de Spanjaarden bidden om een oplossing om weg te kunnen komen.

Terwijl ze nog nog steeds worden aangevallen, krijgen de Spanjaarden hulp van de weergoden doordat het hard gaat vriezen. Die vrieskou wordt toegeschreven aan het bidden, maar is vooral de katholieke versie. Die vrieskou was meer toeval dan geluk. Door de bevriezing van het water moest ook Hohenlohe zich terugtrekken. Over het bevroren water proberen de Spanjaarden, mede met gebruik van pontons, in de richting van Den Bosch te komen. Vanuit die richting krijgen ze ook hulp van Karel van Mansveld, die in Spaanse dienst is. Bij deze vlucht komen echter veel Spanjaarden om het leven, dus in die zijn de gebeden toch niet echt verhoord.

Toch roept Bobadilla 'Maria Onbevlekte Ontvangenis' uit tot beschermheilige van zijn legereenheid en andere legereenheden doen hetzelfde. Zo ontstaat de traditie dat Maria het leger bij 'Het wonder van Empel' heeft beschermd.

Kunstenaars leggen het beeld vast, maar die beelden zijn niet uniform en geven ook een beeld dat het verhaal anders in elkaar steekt dan het tot nu toe in de geschiedenisboeken is beland. In Spanje is de achtste december nog steeds een feestdag, al wisten de Spanjaarden lange tijd niet dat Empel nog steeds bestond. Dat werd pas duidelijk toen in 2006 een Spaanse luitenant-kolonel op de motor bij Den Bosch over de Maasdijk rijdt en daar een kapelletje ontdekt dat voorkomt in het verhaal. Het kapelletje is weliswaar een replica, maar voldoende reden om daar activiteiten te organiseren.

Dat Empel (en Den Bosch) blij is met die aandacht, hoeft geen verbazing op te wekken. Toch is het maar de vraag of het Katholieke verhaal wel terecht is en niet gewoon te danken is aan de weergoden.

Lees het hele verhaal op Historiek.

Auteur: Alfred Heeroma

196 keer werd dit bericht gelezen